اخاذی چیست؟ | شرایط، مجازات، شیوه شکایت و نکات مهم قانونی

اخاذی یکی از جرایم مهم در حوزه حقوق کیفری ایران است که به‌صورت مستقیم امنیت روانی، مالی و حیثیتی افراد را تهدید می‌کند. در ساده‌ترین تعریف، اخاذی به معنای دریافت مال، وجه، امضاء، سند یا انجام عملی از سوی دیگری با استفاده از تهدید است. این تهدید ممکن است نسبت به جان، مال، آبرو، افشای راز، انتشار تصاویر خصوصی یا حتی آسیب به بستگان فرد باشد.

در قانون مجازات اسلامی، اخاذی ذیل عنوان تهدید و اجبار شناخته می‌شود و قانون‌گذار برای آن مجازات سنگین در نظر گرفته است؛ چرا که رفتار مرتکب معمولاً با سوءاستفاده از شرایط آسیب‌پذیر قربانی همراه است.

در سال‌های اخیر، به‌ویژه با گسترش فضای مجازی، اخاذی به شکل‌های جدیدی مانند تهدید به انتشار عکس، فیلم، چت‌های خصوصی یا اطلاعات شخصی افزایش یافته و نیاز افراد به وکیل اخاذی بیش از گذشته احساس می‌شود. آگاهی از عناصر جرم، نحوه شکایت و روش اثبات آن می‌تواند از زیان‌های مالی و حیثیتی گسترده جلوگیری کند.

ارکان جرم اخاذی؛ چه زمانی یک رفتار «اخاذی» محسوب می‌شود؟

برای اینکه عملی از نظر قانون اخاذی تلقی شود، باید سه رکن اصلی وجود داشته باشد:

۱. تهدید

تهدید باید جدی، واقعی و مؤثر باشد. تهدید می‌تواند نسبت به موارد زیر باشد:
تهدید به قتل یا ضرب‌وجرح
تهدید به آتش‌زدن مال
تهدید به انتشار تصاویر و اطلاعات خصوصی
تهدید به افشای اسرار کاری یا خانوادگی
تهدید به شکایت یا طرح پرونده ساختگی
نکته مهم این است که تهدید لازم نیست حتماً عملی شود؛ صرف تهدید معتبر و ایجاد ترس برای تحقق جرم کافی است.

۲. قصد نفع‌طلبی

در اخاذی، هدف مرتکب باید گرفتن پول، مال، سند یا هر نوع منفعت باشد.
اگر فرد فقط تهدید کند ولی مطالبه مالی یا عملی نداشته باشد، عنوان جرم ممکن است به «تهدید ساده» تغییر یابد.

۳. اجبار قربانی

قربانی باید تحت تأثیر تهدید قرار گرفته و ناچار به تسلیم مال یا انجام عمل مورد مطالبه شود. اگر تهدید وجود داشته باشد اما قربانی هیچ اقدامی نکند، رفتار مرتکب در حد شروع به جرم قابل تعقیب خواهد بود.

مجازات اخاذی در قانون مجازات اسلامی

اخاذی از جرایم دارای مجازات سنگین است؛ زیرا برخلاف سرقت که معمولاً پنهانی انجام می‌شود، اخاذی با ایجاد ترس و فشار روانی صورت می‌گیرد.

مجازات اصلی

طبق ماده ۶۶۹ قانون مجازات اسلامی:
هر کس دیگری را به قتل، ضررهای نفسی، مالی یا آبرویی تهدید کند، به حبس از ۲ ماه تا ۲ سال یا تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم می‌شود.

اما وقتی تهدید همراه با مطالبه مال یا سند باشد، عنوان «اخاذی» شکل می‌گیرد و قاضی می‌تواند با توجه به شدت جرم، مجازات شدیدتر در نظر بگیرد.

مجازات در صورت استفاده از تصاویر خصوصی

اگر اخاذی با تهدید به انتشار عکس یا فیلم خصوصی انجام شود، علاوه بر جرم تهدید، مرتکب طبق:

ماده ۱۶ قانون جرایم رایانه‌ای
ماده ۷۴۵ قانون مجازات اسلامی
به حبس و جزای نقدی به‌طور هم‌زمان محکوم می‌شود.

مجازات اخاذی اینترنتی

در صورتی که اخاذی در شبکه‌های اجتماعی، پیام‌رسان‌ها یا وب‌سایت‌ها انجام شود، مجازات‌های تکمیلی نظیر:

محرومیت از دسترسی
ضبط ابزار دیجیتال
محدودیت‌های اجتماعی
قابل اعمال است.

انواع رایج اخاذی در ایران

اخاذی انواع مختلفی دارد و در سال‌های اخیر نوع اینترنتی آن بیشترین آمار را دارد. برخی از مهم‌ترین انواع اخاذی عبارت‌اند از:

۱. اخاذی با تهدید به انتشار تصاویر یا فیلم خصوصی

یکی از متداول‌ترین پرونده‌هایی که به وکیل اخاذی ارجاع می‌شود، همین نوع تهدید است. مرتکب قربانی را وادار می‌کند مبالغ سنگین پرداخت کند یا برخی اقدامات را انجام دهد.

۲. اخاذی مالی با تهدید به آسیب رساندن

در این نوع، فرد تهدید می‌کند در صورت عدم پرداخت پول، به خود قربانی یا خانواده او آسیب می‌رساند.

۳. اخاذی در روابط عاطفی

در روابط دوستی، نامزدی یا حتی زندگی مشترک، برخی افراد رفتارهای خصوصی را ثبت کرده و بعد از اختلاف، با تهدید مالی یا حیثیتی اخاذی می‌کنند.

۴. اخاذی اینترنتی

استفاده از صفحات جعلی، هک حساب‌ها و تهدید به انتشار اطلاعات محرمانه از جمله روش‌های رایج است.

۵. اخاذی سازمان‌یافته

گاهی گروه‌های مجرمانه با طراحی سناریوهای ساختگی، افراد را تهدید کرده و مبالغ هنگفت طلب می‌کنند.

نحوه شکایت از اخاذی؛ مراحل قانونی

برای شکایت از اخاذی باید طبق مراحل زیر اقدام کنید:

۱. جمع‌آوری مدارک و مستندات

مهم‌ترین مدارک در پرونده‌های اخاذی عبارت‌اند از:

پیامک‌ها
چت‌های واتساپ، تلگرام و اینستاگرام
اسکرین‌شات تهدید
فایل صوتی
ضبط تماس
رسید پرداخت پول

هرچه مستندات بیشتر باشد، پرونده سریع‌تر به نتیجه می‌رسد.

۲. ثبت شکواییه در دادسرا

شاکی باید به دادسرای محل وقوع جرم یا دادسرای جرایم رایانه‌ای مراجعه کند و شکواییه تنظیم نماید.
در این مرحله کمک گرفتن از وکیل اخاذی می‌تواند به‌طور قابل توجهی روند پرونده را تسریع کند.

۳. ارجاع به پلیس فتا (در اخاذی اینترنتی)

اگر تهدید در شبکه‌های اجتماعی انجام شده باشد، پرونده برای بررسی فنی به پلیس فتا ارسال می‌شود.

۴. احضار متهم و بررسی ادله

قاضی با توجه به مدارک ارائه‌شده، متهم را احضار کرده و تحقیق می‌کند. اگر دلایل قوی باشد، قرار تأمین سنگین صادر می‌شود.

۵. صدور رأی

در نهایت، قاضی با توجه به نوع تهدید، میزان ضرر و سابقه متهم حکم حبس، شلاق یا جزای نقدی صادر می‌کند.

نحوه اثبات اخاذی؛ چه مدارکی اعتبار دارد؟

یکی از اصلی‌ترین نگرانی‌های قربانیان این است که آیا چت، ویس و اسکرین‌شات به‌عنوان دلیل پذیرفته می‌شود یا خیر؟
مدارک قابل استناد شامل:

پیام‌های تهدیدآمیز
فایل‌های صوتی و تصویری
پرینت چت‌ها
شماره حساب‌هایی که پول به آنها واریز شده
شهادت شهود
گزارش پلیس فتا
کارشناسی اداره تشخیص هویت

قانون به‌طور کامل این مدارک را معتبر می‌داند، به‌شرطی که اصالت آنها اثبات شود.

نقش وکیل اخاذی در رسیدگی به پرونده

پرونده‌های اخاذی معمولاً پیچیده، حساس و دارای ابعاد روانی و حقوقی هستند. یک وکیل اخاذی می‌تواند:

مدارک را به‌صورت اصولی جمع‌آوری کند
شکواییه تخصصی تنظیم کند
از بازداشت سریع متهم اطمینان حاصل کند
مانع سوءاستفاده بیشتر شود
در صورت وجود تصاویر خصوصی، درخواست ممنوعیت انتشار بدهد
از دادگاه حکم جبران خسارت بگیرد

در موارد خانوادگی که اخاذی میان نزدیکان اتفاق می‌افتد، ارتباط مستقیم با مشاوره حقوقی خانواده می‌تواند مشکل را سریع‌تر و بدون تنش حل کند.

اخاذی در روابط خانوادگی؛ چرا مهم است؟

بخش بزرگی از پرونده‌های اخاذی، در محیط خانواده، نامزدی، ازدواج، طلاق یا حتی اختلافات فامیلی رخ می‌دهد.
در بسیاری از این پرونده‌ها، تهدید به انتشار عکس، چت یا اطلاعات خصوصی وجود دارد.
در چنین شرایطی مراجعه به مشاوره حقوقی خانواده می‌تواند مانع تصمیم‌گیری احساسی یا اشتباه شود.

اقدامات فوری در برابر اخاذی

اگر قربانی اخاذی شدید:

۱. فوراً مدارک را ذخیره کنید
تمام چت‌ها، صوت‌ها و حتی تماس‌های بی‌پاسخ را نگه دارید.
۲. هرگز مبلغی پرداخت نکنید
پرداخت پول معمولاً باعث ادامه تهدیدها می‌شود.
۳. تماس با وکیل
استفاده از وکیل تلفنی رایگان می‌تواند در همان ساعات اولیه، مسیر درست را مشخص کند و جلوی خسارت بیشتر را بگیرد.
۴. اقدام سریع به شکایت
فرصت را از دست ندهید؛ تأخیر بیشتر به مرتکب امکان سوءاستفاده می‌دهد.

نمونه شکواییه اخاذی (نمونه ساده)

(جهت آشنایی – قابل استفاده در دادسرا)
این بخش را به‌صورت نمونه کوتاه ارائه می‌کنم:

«اینجانب… اعلام می‌دارم که شخصی به نام… طی پیام‌های متعدد در شبکه اجتماعی… مرا تهدید به انتشار تصاویر خصوصی کرده و در قبال عدم انتشار، مبلغ… تومان مطالبه نموده است. با توجه به ادله پیوست، رفتار نامبرده از مصادیق اخاذی بوده و تقاضای تعقیب کیفری، صدور قرار تأمین مناسب و جبران خسارت را دارم.»

سوالات متداول درباره اخاذی

۱. آیا اخاذی بدون دریافت پول هم قابل شکایت است؟
بله. اگر تهدید به‌منظور دریافت پول یا منفعت باشد، حتی اگر قربانی هنوز چیزی پرداخت نکرده باشد، جرم اخاذی محقق است.
۲. آیا اخاذی اینترنتی حکم متفاوتی دارد؟
در اخاذی اینترنتی علاوه بر مجازات تهدید، مجازات‌های قانون جرایم رایانه‌ای نیز اعمال می‌شود.
۳. اگر تصاویر خصوصی در اختیار متهم باشد، چه باید کرد؟
فوراً شکایت کنید. قاضی می‌تواند دستور توقیف و حذف کامل فایل‌ها را صادر کند.
۴. آیا واریز پول به حساب متهم کافی است؟
بله، یکی از قوی‌ترین ادله در اخاذی، رسید واریز وجه است.
۵. آیا می‌توان خسارت گرفت؟
بله. قربانی می‌تواند علاوه بر مجازات متهم، مطالبه خسارت معنوی و مالی کند.