گروه وکلای فروکیل متشکل از بهترین وکلا
گروه وکلای فروکیل متشکل از بهترین وکلا
16 شهریور 1404
8 دقیقه
بدون دیدگاه
نوشته شده توسط تیم تحریریه فروکیل
محتوایی که می خوانید
در حقوق ایران، مفهومی وجود دارد که شاید در نگاه نخست کمی پیچیده به نظر برسد اما در عمل، بسیاری از دعاوی حقوقی به آن گره خورده است؛ این مفهوم همان اجرتالمثل ایام تصرف است. زمانی که شخصی ملکی را بدون اذن یا رضایت مالک در اختیار داشته باشد یا از منافع آن استفاده کند، مالک حق دارد در قبال این استفاده، مبلغی را تحت عنوان اجرتالمثل ایام تصرف دریافت نماید. در واقع، این نهاد حقوقی ابزاری برای حمایت از حقوق مالک و جبران ضرر و زیان ناشی از تصرف غیرقانونی یا بدون مجوز است.
در این مقاله از گروه وکلای فروکیل قصد داریم اجرت المثل ایام تصرف را به صورت جامع بررسی کنیم؛ از تعریف و مبانی قانونی گرفته تا نحوه طرح دعوا و رویههای دادگاه.
اجرتالمثل ترکیبی از دو واژه است:
«اجرت» به معنای دستمزد یا کرایه
«مثل» به معنای مشابه یا همسان
بنابراین، اجرتالمثل ایام تصرف یعنی مبلغی که بهعنوان جبران استفاده از ملک یا مال غیر، به نرخ متعارف و مشابه تعیین میشود.
زمانی که شخصی بدون رضایت مالک، ملکی را تصرف کند، یا از آن انتفاع ببرد، مالک میتواند برای مدت تصرف، مبلغی معادل اجارهبهای آن ملک را مطالبه کند. به این مبلغ، اجرتالمثل ایام تصرف گفته میشود.
قانون مدنی و قانون مسئولیت مدنی، مبنای اصلی طرح این مطالبه هستند.
ماده ۳۲۰ قانون مدنی مقرر میکند: «غاصب نسبت به منافع مال مغصوب ضامن است، اعم از اینکه استیفاء کرده باشد یا نکرده باشد.»
ماده ۳۲۱ نیز تأکید دارد که غاصب باید اجرت المثل را حتی در صورت عدم استفاده نیز بپردازد، چرا که صرف تصرف، مالک را از حق انتفاع محروم میکند.
همچنین ماده ۱ قانون مسئولیت مدنی مقرر میدارد: «هر کس بدون مجوز قانونی عمداً یا در نتیجه بیاحتیاطی به جان یا مال یا حق دیگری لطمهای وارد نماید، مسئول جبران خسارت وارده است.»
این مواد نشان میدهد که قانونگذار، حمایت ویژهای از حقوق مالک در برابر تصرف غیرمجاز در نظر گرفته است.
برای اینکه دادگاه حکم به پرداخت اجرتالمثل ایام تصرف صادر کند، وجود شرایط زیر ضروری است:
خواهان باید مالک رسمی ملک یا مال باشد.
مالک باید نشان دهد که شخص مورد نظر، ملک را در اختیار داشته یا از آن استفاده کرده است.
اگر مالک با تصرف یا استفاده موافق باشد (مثلاً قرارداد اجاره منعقد کرده باشد)، اجرت المثل منتفی خواهد بود.
میزان اجرتالمثل توسط کارشناس رسمی بر اساس قیمت روز و عرف منطقه تعیین میشود.
اغلب تصور میشود اجرتالمثل ایام تصرف تنها به املاک مسکونی یا تجاری مربوط است؛ در حالی که این مطالبه میتواند شامل انواع داراییها باشد:
زمینهای کشاورزی
باغ و مستغلات
واحدهای تجاری یا اداری
خانه و آپارتمان
حتی برخی اموال منقول خاص
باید توجه داشت که اجرت المثل با اجارهبها تفاوت اساسی دارد.
مورد مقایسه اجارهبها اجرتالمثل ایام تصرف
مبنای ایجاد قرارداد اجاره تصرف بدون قرارداد
توافق طرفین وجود دارد وجود ندارد
تعیین مبلغ توافق یا عرف در زمان قرارداد کارشناس رسمی دادگستری
مشروعیت تصرف مشروع و قانونی نامشروع یا بدون اذن مالک
امکان طرح دعوا معمولاً نیاز نیست توسط مالک علیه متصرف
برای مطالبه این حق، مالک باید مراحل زیر را طی کند:
تعیین اجرتالمثل و پیگیری حقوقی آن، فرآیندی تخصصی است که نیازمند آشنایی با قوانین و رویههای قضایی میباشد. حضور یک وکیل ملکی متخصص در این زمینه میتواند:
مدارک و ادله را بهطور کامل جمعآوری کند.
از تضییع حق مالک جلوگیری نماید.
در صورت نیاز، تجدیدنظرخواهی یا اعاده دادرسی را پیگیری کند.
گروه وکلای فروکیل با تجربه گسترده در دعاوی ملکی، میتواند بهترین همراه شما در پروندههای مربوط به اجرتالمثل ایام تصرف باشد.
اگر فردی ملکی را بدون قرارداد اجاره در اختیار گرفته باشد، مالک میتواند از تاریخ تصرف تا تاریخ تخلیه، اجرت المثل مطالبه کند.
در اختلافات وراث نیز، اگر یکی از ورثه ملک مشاع را در اختیار داشته و مانع استفاده دیگران شده باشد، سایر وراث حق دارند سهم خود از اجرتالمثل را بخواهند.
در دعوای خلع ید، علاوه بر تخلیه ملک، معمولاً اجرتالمثل ایام تصرف هم مطالبه میشود.
اجرتالمثل ایام تصرف یکی از موضوعات مهم در دعاوی ملکی است که در بسیاری از پروندهها بهعنوان خواستهی اصلی یا تبعی مطرح میشود. شاید در نگاه اول تصور شود این مفهوم صرفاً به نفع مالک است، اما در واقع اجرتالمثل ایام تصرف ابزاری عادلانه برای برقراری توازن میان مالک و متصرف به شمار میرود. زیرا از یک طرف مالک زیاندیده، جبران خسارت خود را دریافت میکند و از طرف دیگر متصرف نیز در برابر استفادهای که از ملک برده است، هزینهای منصفانه میپردازد.
برای تعیین میزان اجرتالمثل ایام تصرف، کارشناسان رسمی دادگستری معیارهای مختلفی را در نظر میگیرند. مهمترین این معیارها عبارتاند از:
بنابراین اجرتالمثل ایام تصرف همیشه ثابت و یکسان نیست و با توجه به عرف منطقه و شرایط ملک تغییر میکند.
خیر. یکی از ویژگیهای مهم اجرتالمثل ایام تصرف این است که برخلاف اجارهبها، نیازی به قرارداد ندارد. در واقع، همین که شخصی بدون رضایت مالک، ملکی را تصرف کند یا مانع بهرهبرداری او شود، کافی است تا مالک حق مطالبه اجرتالمثل ایام تصرف را پیدا کند.
گاهی پرسیده میشود که آیا اجرتالمثل همان خسارت است یا خیر؟ در پاسخ باید گفت:
اجرتالمثل ایام تصرف در واقع «عوض منافع فوتشده» است؛ یعنی مبلغی معادل اجارهبها.
اما خسارت میتواند شامل هزینههای اضافی یا ضررهای جانبی نیز باشد.
به بیان دیگر، اجرتالمثل ایام تصرف نوعی خسارت خاص محسوب میشود که فقط به منافع ملک مربوط است.
در رویه قضایی، دادگاهها معمولاً پس از اثبات مالکیت و تصرف، پرونده را به کارشناس رسمی دادگستری ارجاع میدهند. کارشناس با توجه به عرف منطقه و مدت زمان تصرف، مبلغ اجرتالمثل ایام تصرف را برآورد میکند و دادگاه نیز بر اساس نظر کارشناسی رأی صادر میکند. البته طرفین میتوانند به نظریه کارشناسی اعتراض کنند و در این صورت پرونده به هیأت کارشناسان ارجاع خواهد شد.
یکی از مهمترین مواردی که اجرتالمثل ایام تصرف در آن مطرح میشود، روابط میان وراث یا شرکای یک ملک مشاع است. گاهی یکی از ورثه یا شرکا ملک را در اختیار گرفته و مانع استفاده دیگران میشود. در این حالت، سایر شرکا یا وراث میتوانند به نسبت سهم خود اجرت المثل ایام تصرف مطالبه کنند. این موضوع باعث میشود عدالت در تقسیم منافع میان وراث برقرار گردد.
۱. آیا مالک میتواند همزمان خلع ید و اجرتالمثل ایام تصرف را مطالبه کند؟
بله. مالک میتواند در یک دادخواست، هم تقاضای خلع ید متصرف را مطرح کند و هم اجرت المثل ایام تصرف را از تاریخ تصرف تا زمان تخلیه مطالبه نماید.
۲. آیا متصرف میتواند از پرداخت اجرتالمثل ایام تصرف معاف شود؟
در صورتی که مالک بهطور صریح یا ضمنی رضایت خود را به تصرف اعلام کرده باشد (مثلاً اجازه سکونت داده باشد)، متصرف مسئول پرداخت اجرتالمثل ایام تصرف نخواهد بود. همچنین اگر قرارداد اجاره وجود داشته باشد، ملاک اجارهبها است نه اجرتالمثل.
۳. اگر ملک مخروبه یا غیرقابل استفاده باشد، باز هم اجرتالمثل تعلق میگیرد؟
خیر. اجرتالمثل ایام تصرف زمانی قابل مطالبه است که ملک قابلیت انتفاع داشته باشد. اگر ملک غیرقابل استفاده باشد، تصرف ارزش مالی ندارد و اجرت المثل تعلق نمیگیرد.
۴. آیا وراث میتوانند بهطور مستقل اجرتالمثل ایام تصرف را مطالبه کنند؟
بله. هر یک از وراث به میزان سهمالارث خود میتواند از وارثی که ملک را در اختیار گرفته، اجرتالمثل ایام تصرف بخواهد. البته باید مالکیت و تصرف ثابت شود.
۵. اجرتالمثل ایام تصرف بر اساس چه دورهای محاسبه میشود؟
کارشناس رسمی معمولاً اجرتالمثل ایام تصرف را بهصورت ماهانه یا سالانه محاسبه میکند و دادگاه با توجه به مدت تصرف، رقم نهایی را مشخص مینماید.
اجرتالمثل ایام تصرف، ابزاری قانونی برای جبران خسارت ناشی از تصرف غیرمجاز است. هرگاه شخصی بدون رضایت مالک ملکی را در اختیار داشته باشد، موظف است مبلغی معادل اجارهبهای آن ملک در مدت تصرف بپردازد. این موضوع، علاوه بر حمایت از حقوق مالک، نظم و عدالت اجتماعی را نیز تضمین میکند، بنابراین اگر شما نیز با چنین مسئلهای روبهرو هستید، توصیه میشود پیش از هر اقدام، با یک وکیل متخصص مشورت نمایید تا مسیر حقوقی پروندهتان با دقت و سرعت بیشتری طی شود.
سرقت یکی از جرائم علیه اموال است که در قانون مجازات اسلامی ایران جرم انگاری شده و دارای ارکان و شرایط خاص خود است. درک صحیح نحوه شکایت، دفاع متهم و روشهای اثبات جرم برای جلوگیری از…
طلاق به دلیل عدم تمکین یکی از مهمترین و حساسترین موضوعات در حقوق خانواده است که آثار اجتماعی و روانی گستردهای دارد. یکی از دلایل طلاق که کمتر در مقالات عمومی به آن پرداخته شده، عدم تمکین…
در نظام حقوقی ایران، بعد از فوت فرد، اموال او به وراث منتقل میشود و این اموال غالباً به صورت مال مشاع بین آنان تقسیم میگردد. یکی از چالشهای مهم در این زمینه، موضوع فروش ملک ورثه…
در بسیاری از روابط کاری، یکی از مشکلات جدی کارگران و کارمندان، دریافت حقوق معوقه است. زمانی که کارفرما به هر دلیل از پرداخت حقوق خودداری کند یا پرداختها را به تأخیر بیندازد، زندگی مالی و معیشت…
جرایم در حقوق کیفری ایران بر اساس شدت مجازات و ماهیت جرم به دستههای مختلفی تقسیم میشوند. یکی از مهمترین آنها، جرایم تعزیری است که گستره وسیعی از رفتارهای مجرمانه را شامل میشود. اهمیت آشنایی با این…
زندگی در آپارتمانها و مجتمعهای مسکونی، علاوه بر مزایای فراوان، گاهی چالشهایی را نیز به همراه دارد. یکی از مهمترین اختلافات رایج بین ساکنان، موضوع ساختوساز غیرمجاز یا اضافه بنا توسط همسایه است. چنین اقداماتی میتواند منجر…
09377494255