سوءاستفاده از مدارک هویتی، مجازات و نحوه شکایت

سوءاستفاده از مدارک هویتی یکی از جرایم شایع و در عین حال خطرناک در جامعه امروز است که می‌تواند آثار مالی، کیفری و حتی حیثیتی جبران‌ناپذیری برای افراد به همراه داشته باشد. بسیاری از اشخاص بدون اطلاع، قربانی استفاده غیرقانونی از شناسنامه، کارت ملی، گذرنامه یا اطلاعات شخصی خود می‌شوند و سال‌ها درگیر اثبات بی‌گناهی خویش خواهند بود. در این مقاله به‌صورت کامل به جرم سوءاستفاده از مدارک هویتی، مصادیق آن، مجازات قانونی و نحوه طرح شکایت می‌پردازیم.

جرم سوءاستفاده از اطلاعات شخصی

جرم سوءاستفاده از اطلاعات شخصی زمانی محقق می‌شود که فردی بدون رضایت صاحب اطلاعات، از داده‌های هویتی یا شخصی او برای اهداف غیرقانونی استفاده کند. این اطلاعات می‌تواند شامل شماره ملی، شماره شناسنامه، اطلاعات حساب بانکی، امضای شخص، تصویر کارت ملی یا حتی نام و مشخصات فرد باشد.

در بسیاری از پرونده‌ها، مجرم با استفاده از این اطلاعات اقدام به:

افتتاح حساب بانکی
دریافت وام
ثبت شرکت
انعقاد قرارداد
خرید و فروش اموال
یا ارتکاب جرایم مالی

می‌کند؛ در حالی که تمام عواقب حقوقی و کیفری آن متوجه شخصی است که مدارکش مورد سوءاستفاده قرار گرفته است.

سوءاستفاده از مدارک دیگری

سوءاستفاده از مدارک دیگری یکی از مصادیق بارز جعل و کلاهبرداری محسوب می‌شود. در این حالت، فردی از مدارک شناسایی متعلق به شخص دیگر استفاده می‌کند، خواه این مدارک اصل باشد یا جعلی.

نمونه‌های رایج سوءاستفاده از مدارک دیگری عبارت‌اند از:

استفاده از شناسنامه یا کارت ملی دیگری برای انجام معاملات
اجاره دادن یا گرفتن مدارک هویتی در ازای پول
استفاده از مدارک دیگران برای ثبت‌نام در سامانه‌های دولتی
انجام معاملات ملکی یا خودرویی با هویت غیرواقعی

طبق قوانین کیفری ایران، حتی اگر صاحب مدارک با رضایت خود مدارک را در اختیار دیگری قرار دهد، در بسیاری از موارد همچنان مسئولیت کیفری متوجه استفاده‌کننده خواهد بود.

نمونه شکواییه سوءاستفاده از مدارک هویتی

در صورتی که شخصی متوجه شود مدارک هویتی او مورد سوءاستفاده قرار گرفته، می‌تواند با تنظیم شکواییه، موضوع را از طریق دادسرا پیگیری کند. نمونه‌ای ساده از شکواییه سوءاستفاده از مدارک هویتی به شرح زیر است:

ریاست محترم دادسرای عمومی و انقلاب
با سلام
اینجانب … فرزند … به شماره ملی … به استحضار می‌رساند شخص یا اشخاصی بدون اذن و اطلاع اینجانب، از مدارک هویتی بنده سوءاستفاده نموده و با استفاده از آن اقدام به … (افتتاح حساب/انعقاد قرارداد/ارتکاب جرم) کرده‌اند که این موضوع موجب ورود خسارات مادی و معنوی به اینجانب شده است.
با استناد به مواد قانونی مرتبط، تقاضای تعقیب کیفری، شناسایی مرتکب و جبران خسارات وارده را دارم.
با تشکر
امضاء – تاریخ

⚖️ توصیه می‌شود تنظیم شکواییه حتماً با مشاوره وکیل انجام شود تا از ایرادات شکلی و ماهوی جلوگیری گردد.

سوءاستفاده از نام دیگران

سوءاستفاده از نام دیگران یکی دیگر از اشکال سوءاستفاده از هویت است که گاهی بدون استفاده فیزیکی از مدارک انجام می‌شود. در این حالت، فرد با معرفی خود به نام شخص دیگر یا استفاده از مشخصات وی، اقدام به فریب اشخاص یا مراجع رسمی می‌کند.

این نوع سوءاستفاده ممکن است در قالب:

معرفی خود به‌عنوان شخص دیگر
امضای قرارداد به نام دیگری
استفاده از نام فرد برای بدهکار کردن او
ثبت‌نام یا دریافت خدمات با هویت غیرواقعی

رخ دهد و بسته به شرایط، می‌تواند مشمول عناوینی مانند جعل عنوان، کلاهبرداری یا استفاده از سند مجعول شود.

مجازات سوءاستفاده از مدارک هویتی

مجازات سوءاستفاده از مدارک هویتی بسته به نوع عمل ارتکابی، قصد مجرم و نتیجه حاصل، متفاوت است. این جرم ممکن است تحت عناوین مختلفی مانند جعل، استفاده از سند مجعول، کلاهبرداری یا جرایم رایانه‌ای مورد رسیدگی قرار گیرد.

برخی از مجازات‌های احتمالی عبارت‌اند از:

حبس تعزیری
جزای نقدی
رد مال به صاحب آن
محرومیت از حقوق اجتماعی
تشدید مجازات در صورت تکرار جرم یا سازمان‌یافته بودن

در صورتی که سوءاستفاده منجر به ورود خسارت مالی یا حیثیتی به بزه‌دیده شود، امکان مطالبه ضرر و زیان نیز وجود دارد.

جمع‌بندی

سوءاستفاده از مدارک هویتی جرمی جدی و پرخطر است که می‌تواند زندگی افراد را به‌طور کامل تحت تأثیر قرار دهد. آگاهی از مصادیق این جرم، نحوه شکایت و مجازات قانونی آن، نقش مهمی در پیشگیری و دفاع از حقوق شهروندان دارد. در صورت مواجهه با چنین موضوعی، اقدام سریع و دریافت مشاوره تخصصی حقوقی اهمیت زیادی دارد.

سوالات متداول

۱. اگر مدارک هویتی خود را گم کنیم و سوءاستفاده شود، مسئولیت با کیست؟
در صورت اعلام مفقودی در اسرع وقت، مسئولیت کیفری متوجه استفاده‌کننده غیرقانونی خواهد بود.

۲. آیا اجاره دادن کارت ملی جرم است؟
بله، در بسیاری از موارد هم برای اجاره‌دهنده و هم استفاده‌کننده می‌تواند مسئولیت کیفری ایجاد کند.

۳. سوءاستفاده از مدارک هویتی قابل گذشت است؟
بسته به عنوان مجرمانه، برخی موارد غیرقابل گذشت محسوب می‌شوند.