گروه وکلای فروکیل متشکل از بهترین وکلا
گروه وکلای فروکیل متشکل از بهترین وکلا
9 ژوئن 2026
5 دقیقه
بدون دیدگاه
نوشته شده توسط تیم تحریریه فروکیل
محتوایی که می خوانید
اصل لاضرر یکی از مهمترین قواعد فقهی و حقوقی است که در بسیاری از دعاوی حقوقی، خانوادگی، ملکی و اداری مورد استناد قرار میگیرد. این اصل از حدیث مشهور «لاضرر و لاضرار فی الاسلام» گرفته شده و به این معناست که هیچ شخصی نباید به دیگری ضرر وارد کند و هیچ حکمی نیز نباید موجب زیان ناروا به افراد شود.
اصل لاضرر در نظام حقوقی ایران جایگاه ویژهای دارد و قانونگذار در موارد متعددی از آن الهام گرفته است. بسیاری از مواد قانون مدنی، قوانین خانواده و حتی آرای قضایی بر پایه همین اصل شکل گرفتهاند، جهت کسب اطلاعات در این زمیه با مشاوره وکیل رایگان تلفنی 24 ساعته ما در ارتباط باشید.
منشأ اصلی اصل لاضرر حدیث نبوی «لاضرر و لاضرار فی الاسلام» است. فقهای امامیه این حدیث را یکی از مهمترین قواعد فقهی دانستهاند و از آن در حل بسیاری از اختلافات استفاده کردهاند.
بر اساس این قاعده، اسلام هیچ حکمی را که موجب ضرر غیرمتعارف به اشخاص شود تأیید نمیکند و در صورت ایجاد ضرر، راهکارهای قانونی برای رفع آن پیشبینی شده است.
اگرچه اصل لاضرر به طور مستقل در قانون مدنی تعریف نشده است، اما آثار آن در بسیاری از قوانین مشاهده میشود.
برای مثال:
اصل ۴۰ قانون اساسی
مواد مختلف قانون مدنی
قانون مسئولیت مدنی
قوانین مربوط به مالکیت
مقررات خانواده
همگی به نوعی بر مبنای جلوگیری از ورود ضرر به اشخاص تدوین شدهاند.
برای استناد به اصل لاضرر معمولاً شرایطی لازم است که مهمترین آنها عبارتاند از:
ضرر باید واقعی و قابل اثبات باشد. صرف احتمال ضرر یا نگرانی از وقوع آن معمولاً کافی نیست.
ضرر باید برخلاف قانون یا عرف باشد. برخی خسارتها که نتیجه طبیعی اجرای قانون هستند، مشمول اصل لاضرر نمیشوند.
باید میان اقدام شخص و زیان وارد شده رابطه مستقیم وجود داشته باشد.
ضررهای بسیار جزئی و ناچیز معمولاً مبنای اعمال این اصل قرار نمیگیرند.
یکی از مهمترین کاربردهای اصل لاضرر در دعاوی ملکی مشاهده میشود.
برای مثال:
جلوگیری از مزاحمت همسایه
ممانعت از ایجاد آلودگی صوتی
جلوگیری از ساختوسازهای زیانآور
رفع تصرفات مضر
در این موارد دادگاه میتواند با استناد به اصل لاضرر از ادامه رفتار زیانبار جلوگیری کند.
در دعاوی خانواده نیز اصل لاضرر نقش مهمی ایفا میکند.
نمونههایی از کاربرد آن عبارتاند از:
هرگاه ادامه زندگی مشترک موجب مشقت و زیان شدید برای زن باشد، دادگاه میتواند حکم طلاق صادر کند.
در تصمیمگیریهای مربوط به حضانت کودکان، دادگاه همواره مصلحت و جلوگیری از ورود ضرر به کودک را مدنظر قرار میدهد.
در بسیاری از پروندههای خانوادگی، اصل لاضرر مبنای حمایت از حقوق مالی زوجین قرار میگیرد.
قراردادها باید به گونهای اجرا شوند که موجب زیان غیرمتعارف برای طرفین نشوند.
در برخی موارد، اگر اجرای یک قرارداد موجب خسارت شدید و غیرقابل پیشبینی شود، دادگاه ممکن است با استناد به قواعد فقهی از جمله اصل لاضرر در تفسیر قرارداد نقش ایفا کند.
بسیاری از افراد این دو مفهوم را مشابه میدانند؛ در حالی که تفاوتهایی میان آنها وجود دارد.
اصل لاضرر
قاعدهای کلی برای جلوگیری از ورود ضرر یا رفع آثار آن است.
مسئولیت مدنی
به جبران خسارتی مربوط میشود که قبلاً به شخص وارد شده است.
بنابراین اصل لاضرر بیشتر جنبه پیشگیرانه دارد، در حالی که مسئولیت مدنی جنبه جبرانی دارد.
خیر. دادگاه تنها زمانی به اصل لاضرر استناد میکند که:
ضرر اثبات شود.
ضرر مشروع و قانونی نباشد.
دلیل کافی برای ورود خسارت وجود داشته باشد.
رابطه سببیت میان عمل و ضرر احراز گردد.
در غیر این صورت ممکن است دعوا رد شود.
برخی نمونههای رایج عبارتاند از:
جلوگیری از احداث بنایی که نور ملک مجاور را به طور کامل از بین میبرد.
جلوگیری از فعالیت کارگاههای مزاحم در مناطق مسکونی.
الزام به رفع مزاحمت ناشی از استفاده نادرست از ملک.
حمایت از زوجه در موارد عسر و حرج.
جلوگیری از سوءاستفاده از حق مالکیت.
اگرچه اصل لاضرر یکی از قواعد شناختهشده حقوقی است، اما اثبات شرایط آن در دادگاه نیازمند دانش تخصصی و ارائه ادله کافی است.
وکیل میتواند با بررسی قوانین، رویه قضایی و مستندات پرونده، بهترین راهکار را برای اثبات ورود ضرر و حمایت از حقوق موکل ارائه کند.
اصل لاضرر از مهمترین قواعد فقهی و حقوقی در نظام حقوقی ایران محسوب میشود. این اصل با هدف جلوگیری از ورود زیان ناروا به اشخاص و حمایت از حقوق شهروندان شکل گرفته است. کاربرد گسترده اصل لاضرر در دعاوی ملکی، خانوادگی، قراردادی و مسئولیت مدنی نشاندهنده اهمیت آن در حفظ عدالت و جلوگیری از سوءاستفاده از حقوق قانونی است. آشنایی با این اصل میتواند در بسیاری از اختلافات حقوقی راهگشا باشد و از تضییع حقوق افراد جلوگیری کند.
اصل لاضرر چیست؟
قاعدهای فقهی و حقوقی است که بر اساس آن هیچ فردی نباید به دیگری ضرر وارد کند.
مبنای اصل لاضرر چیست؟
حدیث مشهور «لاضرر و لاضرار فی الاسلام» مبنای این اصل محسوب میشود.
آیا اصل لاضرر در قانون ایران پذیرفته شده است؟
بله، بسیاری از قوانین و آرای قضایی ایران بر مبنای این اصل تدوین شدهاند.
مهمترین کاربرد اصل لاضرر چیست؟
دعاوی ملکی، خانوادگی، مسئولیت مدنی و اختلافات قراردادی.
آیا صرف ادعای ضرر برای موفقیت در دعوا کافی است؟
خیر. ضرر باید واقعی، قابل اثبات و دارای رابطه مستقیم با عمل زیانبار باشد.
دیوان عدالت اداری یکی از مهمترین نهادهای قضایی کشور است که نقش کلیدی در رسیدگی به شکایات مردم از تصمیمات و اقدامات دستگاههای دولتی دارد. بسیاری از افراد و شرکتها ممکن است در تعامل با سازمانهای دولتی…
طلاق یکی از دشوارترین و پراسترسترین مراحل زندگی است که میتواند جنبههای عاطفی، مالی و قانونی متعددی داشته باشد. بسیاری از افراد به دنبال سریعترین راه طلاق هستند تا ضمن حفظ حقوق قانونی خود، روند جدایی را…
گروه وکلای فروکیل در قالب این مقاله سعی در توضیح نکته دارد که طلاق چه مراحلی دارد؟ فرجام خواهی طلاق به چه منظور است؟ برای طلاق چه وکیلی می تواند ما را یاری کند؟ مدارک و شرایط…
فسخ قرارداد پیش خرید آپارتمان یکی از مهمترین دعاوی ملکی در معاملات املاک پیشفروشی است که معمولاً در نتیجه تخلف سازنده، تأخیر در تحویل، یا عدم تنظیم سند رسمی مطرح میشود. با توجه به الزامات قانونی خاص…
طلاق یکی از مهمترین و در عین حال پیچیدهترین نهادهای حقوق خانواده در ایران است. بسیاری از افراد در زمان بروز اختلافات زناشویی، بدون آگاهی از قوانین و آثار حقوقی طلاق، تصمیمهای شتابزدهای میگیرند که بعدها برایشان…
گواهی عدم امکان سازش یکی از مهمترین اصطلاحات حقوقی در دعاوی طلاق است که مستقیماً با دادگاه خانواده و فرآیند رسیدگی به اختلافات زوجین ارتباط دارد. بسیاری از زوجین تصور میکنند این گواهی همان حکم طلاق است،…
09108460692